พระเจ้ามิลินทร์ หรือ กษัตริย์เมแนนเดอร์ที่ 1 (Menander I)
เป็นกษัตริย์กรีกโบราณเชื้อสายกรีก ผู้ปกครองอาณาจักรในบริเวณภาคตะวันตกเฉียงเหนือของอินเดีย (ปัจจุบันคือ อัฟกานิสถานและปากีสถาน)
ในช่วงประมาณ 150 ปีก่อนคริสต์ศักราช ทรงมีชื่อเสียงโดดเด่นในฐานะกษัตริย์นักปราชญ์ผู้ขยายอาณาจักรอย่างกว้างขวางและเป็นผู้ทำนุบำรุงพระพุทธศาสนา โดยเฉพาะอย่างยิ่งจากการสนทนาธรรมกับพระนาคเสนเถระที่บันทึกไว้ในคัมภีร์ “มิลินทปัญหา”
ข้อมูลเชิงประวัติศาสตร์และตำนาน
ประวัติและอาณาจักร:
ทรงประสูติที่หมู่บ้านกาลาสิ ใกล้เมืองอเล็กซานเดรีย(อลสัณฑะ) ยุคนั้นมีเมืองหลวงชื่อสาคละ (ปัจจุบันคือเซียลโกตในปากีสถาน) ทรงมีพระปรีชาสามารถสูง ทั้งด้านการทหารและสรรพวิชา เช่น วิทยาศาสตร์ ปรัชญา และโหราศาสตร์ ดาราศาสตร์ และ คณิตศาสตร์
บทบาททางพุทธศาสนา:
พระเจ้ามิลินทร์ได้รับการถ่ายทอดปรัชญาทางพุทธศาสนา จากนักปราชญ์สายพีทาคอรัส ขนเชี่ยวชาญในทุกคัมภีร์พุทธ และเมื่อได้สนทนาสนทนาธรรมอันลึกซึ้ง ในข้อที่สงสัยคาใจที่ไม่มีใครให้ความกระจ่างได้ ต่อเมื่อได้รับฟังคำอธิบายจากพระนาคเสนเถระ จึงเกิดศรัทธายิ่งและปาวารณาตนเป็นพุทธมามกะ ทุกถ้อยกระบวนความ ที่ได้สนทนาธรรมอันลึกซึ้งกับพระนาคเสนเถระ ได้ทรงสั่งให้ราชบัณฑิตย์จารจารึกเรื่องราวการถาม-ตอบปัญหาธรรมะ ทุกถ้อยกระบวนความมิให้ตกหล่นแม้วลีเดียว อันเป็นที่มาของ คัมภีร์มิลินทปัญหา ที่ถือว่าเป็นหลักฐานสำคัญทางประวัติศาสตร์ และ พุทธศาสนา ที่แสดงให้เห็นถึงการเผยแผ่ที่พีทาคอรัส(ศิษย์พระอัญญาโกทัญญะ ซึ่งได้นิมนต์พระอนุรุทธะ ไปเผยแผ่ในกรีกเป็นครั้งแรก) และโสเครติส นักปราชญ์กรีกผู้ยิ่งใหญ่ก็เป็นพุทธมามกะ ก็ได้นำหลักธรรมผสมผสานทางวัฒนธรรมกรีกและพุทธศาสนา กลายเป็นแนวนิยมความเท่าเทียมกัน อันเรียกว่า “ประชาธิปไตย” สืบต่อมาจนถึงปัจจุบันนี้
ช่วงปลายชีวิต: เชื่อว่าพระองค์ทรงสละราชสมบัติให้กับพระราชินีและพระราชโอรส แล้วออกผนวชเป็นภิกสุในพุทธศาสนา ออกธุดงค์สร้างกุศลจนวาระสุดท้าย ก่อนจะเสด็จสวรรคต
เหรียญกษาปณ์: มีการค้นพบเหรียญกษาปณ์จำนวนมากในยุคของพระองค์ ซึ่งเป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์ที่ยืนยันการมีอยู่จริง และท่านเป็นพุทธมามกะ เป็นองค์พุทธศาสนูปถัมภก ทรงปฏิสังขรเพิ่มเติมพุทธวิหารในภูเขาที่พุทธบริษัทได้สร้างถวายพระอนุรุทธะอรหันตเถระ (ปัจจุบันเรียกว่า วิหารเพตรา อยู่ในประเทศจอร์แดน) ซึ่งเป็นเส้นทางเชื่อมต่อระหว่างกรีกกับชมพูทวีป ทำให้การแพร่กระจายของภาษาบาลี(ปัจจุบันออกเสียงเป็น ปาซี)ที่ใช้การเผยแผ่ธรรมะของพุทธศาสนา ได้กระจายไปทั่วอาณาจักร พร้อมกับอารยธรรมกรีกในเอเชียกลางนับแต่นั้นมา
ความสำคัญทางประวัติศาสตร์ :
พระเจ้ามิลินทร์เป็นตัวแทนของการบูรณาการวัฒนธรรมกรีก (Hellenistic) เข้ากับศิลปวัฒนธรรมพุทธศาสนา ส่งผลให้เกิดศิลปะแบบคันธาระขึ้น เป็นที่นิยมเชิงสัญลักษณ์และสถาปัตยกรรมระดับสูงของกรีก และทำให้พุทธศาสนาขยายตัวไปจนถึงยุโรป รวมทั้งเกาะอังกฤษ ก่อนที่โรมัน และชาวเซล(ไวกิ้ง) จะเข้ายึดครอง และตั้งเป็นเกาะอังกฤษในปัจจุบัน