"ขุทฺทกนิกาย ปฏิสมฺภิทามคฺค"
ปฏิสัมภิทามรรค มีความหมายว่า “ทางแห่งความรู้แจ้งในธรรม”” หรือ แนวทางปฏิบัติเพื่อบรรลุถึงอริยมรรค เป็นคัมภีร์ที่เชื่อกันว่าพระสารีบุตรเถระ พระอัครสาวกเบื้องขวา ผู้เป็นเลิศทางปัญญา ท่านได้รจนาโดยนำหลักธรรมสำคัญๆ มาอธิบายขยายความในเชิงวิเคราะห์อย่างละเอียดลึกซึ้ง ซึ่งมีลักษณะควบกันระหว่างพระสูตรและพระอภิธรรม
เนื้อหาของปฏิสัมภิทามรรค ทำหน้าที่อธิบายสภาวธรรมที่ลึกซึ้ง โดยเน้นไปที่เรื่องของปัญญา (วิชชา) และการเจริญวิปัสสนา แบ่งออกเป็น ๓ วรรคใหญ่ (มหาวรรค, ยุคุนัทธวรรค และปัญญาวรรค) เช่นหัวข้อสำคัญดังนี้:
๑. ญาณกถา อธิบายเรื่องญาณหรือความรู้ในระดับต่างๆ ถึง ๗๓ ประการ ตั้งแต่ความรู้ขั้นต้นไปจนถึงระดับพุทธญาณ
๒. การเจริญกรรมฐาน มีการอธิบายเรื่อง อานาปานสติ (สติกำหนดลมหายใจ) อย่างละเอียด และเรื่อง อานิสงส์ของเมตตา
๓. ปฏิสัมภิทา ๔ อธิบายความแตกฉาน ๔ ประการ ได้แก่ ความแตกฉานในเนื้อหา (อัตถะ), ในธรรม (ธัมมะ), ในภาษา (นิรุตติ) และในปฏิภาณ (ปฏิภาณ)
๔. สติปัฏฐาน และ วิสุทธิ การวางรากฐานเรื่องความบริสุทธิ์ของจิตและการมองเห็นความสว่างภายในธรรม
ความสำคัญ ของพุทธวิถี “ปฏิสัมภิทามรรค” นี้ถือเป็นคัมภีร์ที่เป็นการรวบรวมเอาธรรมะที่เป็นภาคปฏิบัติมาวิเคราะห์เหมาะสำหรับผู้ที่ต้องการศึกษาลึกลงไปถึงเหตุปัจจัยของสภาวธรรม และ การฝึกจิตในขั้นวิปัสสนาญาณ อันเป็นส่วนสำคัญที่จะทำให้เข้าใจพุทธพจน์อันปรากฏในพระอภิธรรมได้ระดับหนึ่ง ซึ่งหากต้องการเข้าใจพระอภิธรรมอย่างลึกซึ้ง ซึ่งพระพุทธองค์ทรงแสดงเป็นภาษาของพรหมเทพยดา มิใช่ภาษาของมนุษย์ จึงยากที่มนุษย์ธรรมดาจะเข้าใจได้โดยการศึกษาตำราตามปกติ
ด้วยเหตุดั่งนี้ พระธรรมเสนาบดี สารีบุตร จึงใด้ขยายความแนะนำวิธีปฏิบัติที่จะศึกษา “ภาษาของเทพยดา” อันจะทำให้ผู้ปฏิบัตินั้นได้เสวนาธรรม ในข้อสงสัยขณะศึกษาพระอภิธรรม เพราะปวงเทพยดา ท่านได้รับฟังพุทธเทศนาโดยตรง ก็จะอธิบายแนวทางให้เรากระจ่างในสิ่งที่กังขา อันจะส่งผลให้ก้าวหน้าในการปฏิบัติสู่ธรรมอันเป็นอมตะ คือ “พระนิพพาน” อันเป็นเป้าหมายสูงสุดไม่ผิดพลาด